پایگاه استاد مردانیپایگاه اطلاع‌رسانی
سربرگ پایگاه اطلاع‌رسانی عبدالحمید مردانی
خانه/آرشیو/تجزیه و ترکیب

تجزیه و ترکیب

بسم الله الرحمن الرحیم تجزیه و ترکیب تجزیه و ترکیب یک علم مستقل و جداگانه از دیگر علوم ادبی نمی باشد بلکه به عنوان یک فن و تلفیقی از علوم دیگر مانند؛ صرف، نحو و لغت می باشد. هر چند در مراحل پیشرفته، به بلاغت هم نیاز است ولی در این کتاب به آن پرداخته…

بسم الله الرحمن الرحیم

تجزیه و ترکیب

تجزیه و ترکیب

تجزیه و ترکیب


تجزیه و ترکیب یک علم مستقل و جداگانه از دیگر علوم ادبی نمی باشد بلکه به عنوان یک فن و تلفیقی از علوم دیگر مانند؛ صرف، نحو و لغت می باشد. هر چند در مراحل پیشرفته، به بلاغت هم نیاز است ولی در این کتاب به آن پرداخته نمی شود. نا گفته نماند که برای پی بردن به معانی کلام در بعضی از موارد، نیاز به علوم خاصّ دیگر نیز می باشد؛ به عنوان نمونه ممکن است در فهم یک معنا نیاز به علم تفسیر یا کلام یا …. باشد ولی این علوم به صورت عام وارد در تجزیه و ترکیب نمی شود.

برای پی بردن به مقصود و این که تصویری صحیح از تجزیه و ترکیب در ذهنِ مخاطب ارائه شود، نیاز است که به مقدماتی از آن؛ مانند تعریف، فایده و تاریخچه، پرداخته شود.

تعریف:

تجزیه و ترکیب ملکه ای است که شخص با توجه به آن می تواند به بررسی ویژگیهای فردی و ترکیبی کلمات پرداخته و در نتیجه ی آن به معنای کلام دست یابد.

با توجه به تعریف باید چنین گفت که تجزیه و ترکیب در نهایت به فهمِ کلام عربی از حیث ویژگیهای فردی و ترکیبی کلمات ختم می یابد.

ضرورت:

با پیشرفت علوم ادبی و رشد آن در میان مردم، خصوصا علومی مانند صرف، نحو، لغت و بلاغت، اهمیت کاربردی کردن این علوم در تشخیص و تعیین کلام عربی و فهم معانی آنها جایگاه خاصّ خود را پیدا کرد.

سفارش هایی که اهل بیتb در این مورد از خود نشان دادند و هم چنین ضرورت فهم معانی قرآن، سبب گردید که فراگیرانِ زبان عرب، علم صرف و نحو را بعد از فراگیری مفاهیم، به صورت کاربردی و تطبیقی- که بعد ها تجزیه و ترکیب نام گرفت- دنبال کنند.

اهمیت

بسیاری از معانی کلام عربی در نتیجۀ تجزیه و ترکیب به دست می آید، لذا برای دست یابی به معارف قرآنی و فهم روایات معصومین علیهم السلام باید با این فن آشنا شده و آن را به کار برد

اهمیت تجزیه و ترکیب را می توان با توجه به متون دینی و استنباطِ از آنها، روشن کرد. در این جا به سه مورد از این موارد اشاره می کنیم.

الف : آیات قرآن

با توجه به آیاتی از کلام الله مجید که در آنها به عربی بودن متن قرآن و تفکّر در آن اشاره شده، می توان پی به اهمیت این زبان و به کارگیری آن برای فهمِ دین پی برد.

إِنَّا أَنْزَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِیًّا لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُون؛ به درستى که ما قرآن را به زبان عربى قرار دادیم تا اینکه شما تعقل کنید. (یوسف(۱۲)آیه ۲)

این آیه ی شریفه هر چند به صورت عام است، ولی حکایت از یک سری خصوصیّات در کلمات، جمله ها و جایگاه آنها در زبان عربی می کند که دانستن آنها در فهمِ قرآن، نقش موثّری را ایفا می کند. بنابراین تنها ابزاری که می تواند ما را به فهمِ دقیقِ معانی آیات برساند، ادبیات عرب است که تطبیق قواعد (تجزیه و ترکیب) یکی از ابزارهای مهم آن را تشکیل می دهد.

ب : روایات

روایات زیادی از معصومین علیهم السلام در اهمیت زبان عربی و یادگیری آن وارد شده که یکی را به عنوان نمونه در این جا ذکر می کنیم.

قَال أَبو عَبدِ اللّه علیه السلام :أَعْرِبُوا حَدیثَنا فَإنَّا قَومٌ فُصحَاء؛ کلام ما را درست بیان کنید چرا که ما قومی فصیح هستیم.( کافی ج‏۱ ۵۲)

هر چند روایت فقط شامل تجزیه و ترکیب نمى شود و همه علومى که در فهمِ کلام معصومینb تاثیر گذار است را شامل مى شود، اما به طور قطع، از آن علوم می توان به صرف، نحو و لغت نام برد که در تجزیه و ترکیب به کار مى رود.

ج : سیره علماء

دانشمندانِ علوم اسلامی در اصل یادگیری ادبیات عرب برای فهمِ دین و به کار گرفتنِ قواعدِ آن، اتّفاق نظر دارند. اهمیّت این مسأله به آن اندازه زیاد است که تمام کسانی که از علمِ مقدّماتی اجتهاد بحث کرده اند، به این مساله پرداخته اند؛ به عنوان نمونه علّامه حلّی; یکی از شرائط اجتهاد را تسلّط بر سه علم صرف، نحو و لغت می داند در آن جا که می نویسد: لابدّ أن یکون عالما بالنحو و اللغه و التصریف {مبادی الوصول الی علم الاصول/۲۴۳}

فایده

شناختِ قواعد تجزیه و ترکیب و هم چنین تسلّط در به کار گیری آن قواعد، دارای فوائد زیادی است که به سه مورد از آنها اشاره می شود:

الف: پی بردن به اعجاز لفظی قرآن کریم از نظر ویژگیهای فردی و ترکیبی کلمات.

ب: فهم معانیِ آیات قرآن و روایات اهل البیتb.

ج: درک و فهم صحیح متونِ عربی.

عبد الحمید مردانی

دیدگاه‌ها