بسم الله الرحمن الرحیم
قطب قرآن به گفته ابن فارس «ق ط ب» در لغت: اصلی است که دلالت بر جمع می کند؛ «القاف و الطاء و الباء أصلٌ صحیح یدلُّ على الجمع» و وقتی به کلمه یا شیئی اضافه می گردد یا اسناد داده می شود معنای خاصّ خود را پیدا می کند؛ به عنوان نمونه خلیل بن احمد می نویسد: «قُطْبُ الرحى: الحدیده التی فی الطبق الأسفل من الرحیین یدور علیها الطبق الأعلى»؛ «قطب الرحی»: آهن سنگ زیرین آسیاب که سنگ بالاى آسیاب بر روى آن میچرخد را گویند. ابن فارس می نویسد: «قُطب الرَّحَى؛ لأنَّه یجمع أمرَها إذْ کان دَوْرُه علیها؛ و منه قُطْبُ السَّماء، و یقال إنَّه نجمٌ یدور علیه الفَلَک. و یستعار هذا فیقال: فلانٌ قطبُ بنی فلانٍ، أی سیِّدُهم الذی یلوذون به»؛ «قطب السماء همان ستاره ای است که بقیه ستاره ها یا فلک به دور آن می چرخد؛ و وقتی می گویند: قطبِ فلان قبیله؛ یعنی سید و سرور آن ها که مردم قبیله به او پناه می برند.
امام علی ع میفرماید: «وَ إِنَّمَا أَنَا قُطْبُ الرَّحَی تَدُورُ عَلَیَّ وَ أَنَا بِمَکَانِی فَإِذَا فَارَقْتُهُ اسْتَحَارَ مَدَارُهَا وَ اضْطَرَبَ ثِفَالُه …»(نهج البلاغه/۱۷۵)؛ و من قطب و میخ آسیاب هستم که آسیاب به اطراف من دور میزند و من در جاى خود هستم، پس اگر جدا شوم مدار آسیاب به هم خورده، سنگ زیرین آن مضطرب میگردد؛ این تعبیر بدان معناست که نظام عالم هستی به من است و اگر من نباشم اموراتِ این عالم به هم خورده وجهان هستی به هم می خورد. این که به امام زمان؛ حجّه بن الحسن العسکری ع تعبیر «قطب عالم امکان» را به کار می برند؛ به همین معنا می باشد. مرحوم بحرانی از امام صادق ع نقل می کند: «قال أبو عبد الله ع: إن الله جعل ولایتنا أهل البیت قطب القرآن و قطب جمیع الکتب، علیها یستدیر محکم القرآن…»(البرهان / ۱/ ۲۲)؛ خدای تعالی ولایت ما اهل بیت را قطب قرآن و قطب همه کتب آسمانی قرار داده که محکمات قرآن بر آن قطب می چرخد.
برگرفته از مقدّمات تفسیر قرآن(عبد الحمید مردانی)

دیدگاهها